Zachowane w kamieniu. Zapomniany cmentarz

Koniecznie zajrzyj do naszej galerii zdjęć!

Cmentarz Żydowski w Grodzisku Mazowieckim [GALERIA ZDJĘĆ]

Początki nekropolii – skromne i poza miastem

Cmentarz żydowski w Grodzisku Mazowieckim został założony prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku. Choć dokładna data pozostaje nieznana, pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą już z 1759 roku. Decyzją księdza Jana Klemensa Mokronowskiego, gmina żydowska uzyskała zgodę na chowanie zmarłych poza granicami miasta – „skromnie, bez pompy i przepychu”.

Pierwotnie skromny kirkut był oddalony od zabudowań miejskich i zajmował niewielką działkę. Z czasem, dzięki kolejnym zakupom ziemi, powierzchnia nekropolii wzrosła do około dwóch hektarów, a jego znaczenie sięgnęło daleko poza granice Grodziska. Do czasu otwarcia cmentarza na Bródnie, służył nawet jako miejsce pochówku dla warszawskich Żydów.

Wojna, zniszczenie i zapomnienie

Jak wiele innych żydowskich miejsc pamięci, grodziski cmentarz boleśnie ucierpiał w czasie II wojny światowej. Niemcy wykorzystali macewy jako materiał budowlany, rozebrano też murowane ogrodzenie. Mimo trwającej okupacji, na cmentarzu odbywały się pochówki, a w 1944 roku miejsce to stało się również sceną egzekucji.

Dramat trwał także po wojnie. Władze PRL, zamiast odbudować cmentarz, dopuściły do jego dalszej dewastacji – zezwolono na rozbiórkę ogrodzenia, a teren przekazano spółdzielniom „Samopomoc Chłopska”. Na miejscu powstały składy i punkt skupu złomu, a wśród śmieci przetrwała jedynie brama z tablicą fundacyjną z 1922 roku.

Cmentarz Żydowski w Grodzisku Mazowieckim [GALERIA ZDJĘĆ]

Ratunek i upamiętnienie – powrót pamięci

Dopiero lata 80. przyniosły przełom. Dzięki zaangażowaniu społeczników i wsparciu potomków dawnych mieszkańców miasta, udało się rozpocząć pierwsze prace renowacyjne. W 1988 roku ogrodzono część cmentarza, odbudowano bramę, a w kolejnych latach dodano tablice upamiętniające znane osoby pochowane na kirkucie – m.in. Izaaka Bąka i cadyka Elimelecha Szapirę.

Ważnym momentem było wpisanie cmentarza do rejestru zabytków w 1996 roku. Równie spektakularne okazało się odnalezienie w prywatnych posesjach kilkudziesięciu macew, które przeniesiono na właściwe miejsce. Od 2009 roku kirkutem opiekują się lokalni społecznicy, regularnie porządkując teren i przywracając mu godność.

Mimo licznych prób likwidacji, zmiany planów zagospodarowania i walk sądowych o teren, cmentarz żydowski w Grodzisku Mazowieckim nadal istnieje. Przetrwał dzięki determinacji pasjonatów historii i tych, którzy nie pozwolili zapomnieć.

Zapraszamy do obejrzenia unikalnej galerii zdjęć!

Cmentarz Żydowski w Grodzisku Mazowieckim [GALERIA ZDJĘĆ]

Czytaj więcej: